تغییرات بارداری

طب مدرن باروری با تمام پیشرفت های شگرفش، هنوز نتوانسته که هراس و دل نگرانی های دوران بارداری را از بین ببرد ولی آگاهی از تغییرات و نشانه های بارداری به مادر باردار می آموزد که در برخورد با آنها صبور باشد و منطقی تر بیندیشد و عمل کند.

مادر شدن:

پس از لقاح تخمک و اسپرم و تشکیل یک سلول واحد، این تخم تک سلولی با تقسیم و تکثیر خود ، به یک فرد جدید تبدیل میشود.

طی بارداری و هورمون های مختلف آن ، مجموعه ای از تغییرات فیزیولوژیک در بدن مادر بوجود می آید که هرچند ناخوشاینداست ولی برای رشد جنین ضروری میباشد.

طول مدت بارداری ۲۸۰ روز یا ۴۰ هفته است که به سه دوره سه ماهه تقسیم میشود که هر دوره ، ویژگی های خاص خود را دارد.

در  ۱۲ هفته نخست بارداری، اعضای حیاتی جنین یعنی قلب، مغز و ریه ها تشکیل میشود.

بدن مادر تغییرات جسمی و عاطفی بسیاری خواهد داشت و هورمون های بسیاری به سازگاری بدن مادر با حاملگی کمک میکنند.

هورمون ها شامل :

  1. گناتروپین جفتی CG:

این هورمون از جفت ترشح میشود و ویژه حاملگی است. این هورمون زمان لانه گزینی سلول تخم، وارد جریان خون مادر میشود و در صورت ایجاد حاملگی، ۱۰ روز بعد از تخمک گذاری در خون قابل شناسایی است.

این هورمون در هفته های ۸-۱۰ حاملگی به حداکثر مقدار خود در خون میرسد و بعد از هفته های ۱۰-۱۲ به حداقل میرسد.

 

  1. استروژن:

این هورمون که برای حفظ و تداوم بارداری ضروری است، ابتدا از تخمدان ها و سپس از جفت ترشح می شود.

پروژسترون در حاملگی از سقط و زایمان زودرس پیشگیری میکند.

شل شدن ماهیچه های رحم ، اتساع عروق خونی و در نتیجه کاهش فشار خون ، یبوست، سوء هاضمه ، افزایش دمای بدن ، نوسانات عاطفی، خواب آلودگی ، تنفس تند و همچنین آمادگی سینه ها برای شیردهی تحت تاثیر این هورمون اتفاق می افتد.

 

  1. استروژن

همانند هورمون پروژسترون در ابتدا از تخمدان ها و سپس از جفت ترشح میشود. حاملگی در  واقع یک پدیده بیش استروژنی است. تقویت و آمادگی رحم برای زایمان، رشد غدد و مجاری شیری، نرمی و انعطاف پذیری مفاصل و رباط های بدن ، واریس و کمردرد از جمله کارهای مربوط به استروژن است.

  1. پرولاکتین: تولید و آماده سازی جریان شیر

  1. اکسی توسین: خروج شیر ، انقباضات رحمی

  1. تیروکسین: افزایش متابولیسم بدن جهت سازگاری بدن مادر با حاملگی

 

 

 

تغییرات بدن مادر

  • افزایش ۲۵% سوخت و ساز بدن
  • افزایش ضربان قلب تا حدود ۱۰ ضربه حتی حین استراحت برای اینکه به رحم ، جنین ، جفت و کلیه ها و ریه ها خون بیشتری برسد.
  • تنفس سریع تر و عمیق تر می شود یعنی مصرف اکسیژن و دفع کربنیک بیشتر میشود ولی تعداد تنفس تغییر قابل ملاحظه ای نمی کند.
  • افزایش جدار رحم و رگ های خونی آن جهت تغذیه جنین (هفته های اول بارداری رحم گلابی شکل است، در هفته ۱۲م کروی شکل میگردد و کم کم وارد شکم میشود ، بعد از آن در بعد طولی رشد میکند و بیضی شکل میگردد.)
  • نوسانات روحی و عاطفی مادر که گاه شاد و سرحال و گاه مضطرب و دلواپس است ، گاهی اوقات نیز بیش از اندازه حساس و تحریک پذیر است و با کوچکترین ناراحتی گریه میکند.
تغییرات بارداری

نشانه های بارداری در سه ماهه اول:

  • قطع قاعدگی Amenorrhea

شایع ترین و قابل اعتمادترین نشانه بارداری قطع قاعدگی است.البته ممکن است مادر حدود یک هفته پس از تاخیر قاعدگی ، یعنی درست زمان لانه گزینی تخم، دچار لکه بینی و خونریزی شود که طبیعی است. از علل دیگر قطع قاعدگی بجز بارداری می توان به شوک های شدید عصبی، مسافرت های طولانی ، کیست های تخمدانی و عوارض دارویی اشاره کرد.

  • خستگی Fatigue

افزایش متابولیسم بدن موجب افزایش کار قلب و سرعت تنفس میشود. از طرفی تحت تاثیر هورمون پروژسترون که خاصیت خواب آوری دارد ، مادر احساس خستگی کرده ، دوست دارد مدام بخوابد.

عوارض دیگری ، مانند : تهوع ، بی اشتهایی ، و کمبود انرژی نیز مزید بر علت شده و به آن شدت می بخشد. بنابراین با خستگی مبارزه نکنید و هر زمانی از شبانه روز که خسته شدید به استراحت بپردازید. در صورت بی خوابی در شب ، سعی کنید پس از یک حمام گرم و دلچسب و یا نوشیدن یک لیوان شیر داغ به بستر بروید و هرگز از قرص های خواب آور استفاده نکنید.

آرامش روحی و جسمی مادر، پشتوانه رشد و بالندگی جنین است.

  • ضعف و غش و سرگیجه Faint

در دوران بارداری و در اثر ایستادن های طولانی مدت ، خون در پاها جمع شده و با کاهش جریان خون در مغز ، احساس سرگیجه به مادر دست میدهد.همچنین بر اثر تولید هورمون پروژسترون رگ های خونی بدن ، گشاد شده و فشار خون کاهش میابد. البته گرسنگی و کمبود آهن نیز حالت غش و ضعف را تشدید میکند. برای پیش گیری ازین حالت لباسی راحت بپوشید. از روی صندلی یا تخت خیلی سریع بلند نشوید و از قرار گرفتن در محیط آلوده به دود سیگار بپرهیزید. در ضمن همیشه مقداری آجیل ، بادام ، کشمش و توت همراه داشته و از رفتن به حمام خیلی داغ ، سونا ، جکوزی و کشیدن سیگار خودداری کنید.

  • سردرد Headache

سردرد  که در اوایل حاملگی شایع است، در اکثر موارد علت مشخصی ندارد و با استراحت عمیق و کافی روش های سبک سازی و ماساژ شقیقه ها برطرف می شود. از علل مختلف سردرد می توان به : سینوزیت مزمن ، خطاهای چشمی ، فشار خون حاملگی ؛ میگرن ، استرس و افسردگی اشاره کرد.در صورتی که علاوه بر سردرد نشانه های دیگری مانند : تاری دید ، فشار خون بالا مواجه شدید حتما باید هرچه سریع تر به پزشک مراجعه کنید. سردرد میگرنی و تنشی که همراه با سفتی عضلانی ، درد گردن و پشت سر دیده می شود، با استراحت کافی ، مالش ، گرما درمانی و یا استفاده از تکه های یخ روی سر تسکین می یابد. خانم هایی که در دوران قاعدگی به سر درد میگرنی دچار می شوند در حاملگی با افزایش استروژن تا حدودی بهبود می یابند. مصرف ارگوتامین یا داروی ضد میگرن در بارداری ممنوع است.

  • ترشح بیش از اندازه بزاق Ptyalism

به افزایش بزاق دهان در ابتدای حاملگی ، پتیالیسم می گویند که هرچند علت آن نامعلوم است ، اما گاهی بر اثر مصرف ترکیبات نشاسته ای ، از قبیل : برنج ، ماکارونی و .. بوجود می آید.

  • خون دماغ

بر اثر افزایش حجم خون در بارداری و تغییرات قابلیت انعقاد خون، ممکن ست گاهی اوقات دچار خون دماغ شوید. در صورت مشاهده خونریزی از بینی بلافاصله بنشینید ، سر خود را بالا گرفته و بخش نرم زیر تیغه بینی را ماساژ دهید تا خونریزی قطع شود. گاهی هم تحت تاثیر هورمون های بارداری گرفتگی پیش می آید که در این صورت استفاده از قطره سرم فیزیولوژی در بینی سودمند است.

  • تهوع و استفراغ

تقریبا در نیمی از زنان باردار ، ناخوشی صبح گاهی شایع است. این حالت ناپایدار و موقتی از هفته ۶ بارداری شروع شده ، پس از ماه چهارم حاملگی از بین می رود. علت احتمالی این عارضه ترشح هورمون HCG در اثر افزایش استروژن در حاملگی است که همیشه صبح ها رخ نمی دهد و ممکن است در سرتاسر روز ادامه پیدا کند. هرچه تهوع و استفراغ بیشتر باشد ، احتمال سقط و زایمان زودرس کمتر است.این ناخوشی مربوط به رشد اولیه جفت و نشانه یک بارداری طبیعی است. تهوع در زنان مضطرب و تحریک پذیر ، شایع تر است که با استفراغ های مداوم ،بدن را در معرض کم آبی ، لاغری و ادرار غلیظ و پررنگ قرار می دهد .نوسانات هورمونی روی بزاق دهان اثر میگذارد به گونه ای که عطر و مزه غذاها عجیب و غریب به نظر آمده یا یک طعم فلزی در دهان احساس میشود.ممکن است ذائقه مادر تغییر کند یعنی چیزی را که قبلا دوست داشته دیگر به آن میل نداشته باشد و برعکس.استشمام بیشتر بوها ، مانند : بوی عطر، صابون ، پیپ ، سیگار ، ادوکلن مردانه ، لباس های همسر ، غذاهای سرخ شده همه وهمه باعث ناراحتی و آشفتگی مادر شوند.

  1. هرروز صبح ، پس از بیدار شدن از خواب و پیش از پایین آمدن از تخت ، چند تکه نان خشک برشته ، آجیل و یا بیسکویت ترد میل کنید و پس از دقایقی به سراغ صبحانه بروید.
  2. سعی کنید در وعده های غذایی با فاصله منظم مقدار کمی غذا میل کنید و معده خود را طولانی مدت خالی نگه ندارید. از خوردن حجم زیاد در هر نوبت خودداری کنید ، زیرا در صورت پرخوری ، افزایش ترشح معده باعث سوزش سردل می شود. در این موارد بهتر است از آب ، آب میوه و سوپ بیشتر استفاده کنید. مایعات و جامدات را از هم جدا کنید.
  3. به آرامی غذا بخورید و قبل از سیر شدن دست از خوردن بکشید.
  4. از خوردن غذاهای چرب و ادویه دار که مدت طولانی در معده باقی می مانند ، پرهیز کنید.
  5. از هیجان و استرس دوری کنید
  6. لباس های راحتر بپوشید.
  7. جنین از راه جفت گلوکز مادر را می گیرد و با کاهش قند خون، ضعف و بی حالی به مادر دست میدهد.در این صورت مصرف آب انگور ، آب پرتقال و .. سودمند است.
  8. در این دوره نباید نگران کاهش وزن خود باشید زیرا در سه ماهه اول بارداری ، بدن شما از ذخایر انرژی خود استفاده کرده و به غذای اضافی نیاز ندارد.
  9. زنجبیل در رفع تهوع و استفراغ بارداری موثر است. می توان از ترکیبات زنجبیل دار ، مانند : شیرنی ، بیسکویت ، کیک و دم کرده چای با گیاه زنجبیل استفاده کرد.
  10. همیشه با خود مقداری بادام خام که حاوی پروتئین و ویتامین E فراوان است داشته باشید. در صورت تهوع و استفراغ شدید و مداوم بدن دچار کم آبی ، کم غذایی و نامنظمی ضربان قلب شده و نسبت الکترولیت های خون بهم می خورد که این مساله به کبد و کلیه آسیب می رساند.

  • ویار

تمایل به خوردن غذاهای غیر معمول ، مانند : لواشک، ترشی ها ، آلبالو خشکه ، تمبر هندی ، خیارشور، بستنی و میوه های خارج از فصل در حاملگی امری طبیعی است که به علت نیازهای فیزیکی و عاطفی مادر در دوران بارداری پررنگ تر می شود. در واقع ویار نوعی نیاز شدید بدن به مواد خوراکی معمولی است که در مادران مضطرب و هیجان زده بیشتر دیده میشود.

  • پیکا

پیکا نام پرنده ای ست که مواد غذایی درهم و برهم میخورد و از نظر لغوی به معنای اشتیاق به خوردن مواد غیر طبیعی ، غیر مغذی و زیانبار است که در خانم های باردار و کودکان بیشتر دیده میشود. این مواد شامل: یخ، خاک، گل رس ،نشاسته، مهر نماز، خاکستر سیگار، گچ ، صابون، پودر لباسشویی، خمیر دندان، سر کبریت، برفک یخچال، کاغذ و …. هستند. ویار نوعی نیاز شدید به مواد غذایی معمولی است و با وجود یک برنامه مناسب غذایی، کمتر شایع است ولی پیکا ، خوردن بی اختیار مواد غیر طبیعی است. علل احتمالی  پیکا:

  • کمبود مواد مغذی از قبیل : آهن ، روی، مس، کبالت، و پتاسیم
  • گرسنگی های طولانی مدت
  • علل ارثی و سوابق خانوادگی
  • علل فرهنگی و یا خرافاتی بودن

پیکا با یبوست، مسمومیت با سرب، انسداد روده، پوسیدگی دندان، عفونت های قارچی و انگلی همراه است. به هر حال شایع ترین نوع پیکا یا خاک خواری به علت کم خونی فقر آهن ایجاد می شود که علائم آن عبارتند از : رنگ پریدگی، ضعف و خستگی، ریزش مو، ناخن های نازک و قاشقی شکل، زبان کبود و کمبود آهن خون پس از انجام آزمایش.

  • افزایش سایز کمر

از هفته ۸ حاملگی به بعد، کم کم گودی کمر پر شده و سایز کمر بالا می رود. سینه ها هم نسبت به قبل بزرگ تر می شوند.وجود نفخ شکم و یبوست بر اثر هورمون پروژسترون باعث تورم و بزرگی شکم میشود. بنابراین افزایش سایز شکم و کمر در اوایل بارداری بیشتر بدنبال ورم روده های شکمی است تا رشد و نمو جنین؛ ازین رو در سه ماهه اول بارداری به جای زیاده روی در خوردن غذا ، بیشتر مایعات، میوه ها ، سبزی ها و مواد فیبردار میل کنید.

  • داغ شدن و احساس گرما

چون متابولیسم و سوخت وساز بدن در حاملگی بالا میرود، حرارت حاصل از فعل و انفعالات شیمیایی باعث احساس گرمای مادر، بویژه در فصل تابستان می شود.در ضمن اتساع و پرخونی رگ های پوست با داغ شدن و سرخ شدن بدن همراه است. پس با تهویه مناسب اتاق ، هوای محیط خانه خود را سالم نگه دارد و لباس های راحت و خنک بپوشید.

  • مشکلات ادراری

اوایل حاملگی، همزمان با رشد رحم و فشار بر مثانه ، مادر مدام به دستشویی میرود. این حالت که تحت تاثیر هورمون پروژسترون نیز ایجاد می شود، گذرا و موقتی است و چاره آن این است که مصرف مایعات اخر شب را محدود کنید و هنگام ادرار کردن کمی به جلو خم شوید تا مثانه کامل تخلیه شود.با پایین آمدن سر  جنین در اواخر حاملگی نیز مثانه تحت تاثیر قرار گرفته و مادر دچار تکرر ادرار می شود.نوشین حداقل لیوان اب در طول شبانه روز ضروری است، به شرط آنکه قبل خواب نباشد.پس از سه ماهه اول که رحم وارد شکم میشود، فشار روی مثانه کمتر شده و کم و بیش از این تکرر ادرار، راحت می شوید. اما در انتهای بارداری به علت فشار رحم بزرگ و سنگین بر مثانه ، علاوه بر تکرر ادرار ممکن است هنگام عطسه و سرفه و خندیدن ، خیس شدن و نشت ادرار در مادر باردار دیده شود.

  • تغییرات پستان

هر یک از غدد پستانی از تعدادی لوب، لبول ، کیسه های هوایی و مجاری شیری تشکیل شده که این مجاری به صورت منافذی کوچک و جدا از هم در نوک پستان باز می شوند.تحت تاثیر هورمون های حاملگی، سینه ها بزرگ تر ، پرترو حساس تر از قبل شده و رگ های ظریف آبی رنگی زیر پوست آن نمایان میشود.افزایش وزن سینه حدود نیم کیلوگرم در حاملگی ، مربوط به بافت پستان ، غدد شیری و چربی اضافی آن است. در ابتدای حاملگی احساس مور مور شدن و سوزن و سوزنی شدن دور نوک سینه شایع است. آرئول یا هاله دور سینه پهن تر و تیره تر شده و غددی به نام برجستگی های مونتگمری پیرامون آن پدید می آید. کار این غدد تولید چربی هایی برای نرم و مرطوب کردن نوک سینه است و به همین دلیل از ماه چهارم حاملگی به بعد ، ترشحاتی بر روی سینه دیده می شود.

  • چشم ها

از هفته ده حاملگی به بعد ، تجمع مایعات اضافی بدن موجب ضخیم شدن قرنیه یا لایه سطحی چشم شده که تا ۶ هفته پس از زایمان ادامه دارد. به طور کلی ، قدرت تطابق چشم ها در دوران بارداری و شیردهی کاهش میابد. بنابراین در صورت تاری دید به تنهایی در بارداری نیاز به تعویض عینک نیست. در صورتی که از لنزهای تماسی نوع سخت (Hard) استفاده میکنید ممکن است در بارداری احساس ناراحتی کنید ولی بهتر است آن را تغییر ندهید زیرا پس از زایمان قدرت بینایی چشم ، خود به خود اصلاح میشود.

  • لثه و دندان ها

شیوع بیماری های دهان و دندان در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی افزایش میابد. به سبب ازدیاد حجم خون بدن در این زمان ، لثه ها متورم و پرخون تر از پیش شده و با مسواک زدن خونریزی میکنند. برای پیش گیری از این حالت ، بهتر است از مسواک نرم (Soft) مواد دارنده کلسیم ، پروتئین و ویتامین C و در صورتی که فشار خون بالا ندارید آب نمک غرغره کنید.

هر چند حاملگی باعث پوسیدگی دندان نمی شود، بهتر است مصرف کربوهیدرات ها و مواد شیرین در این دوران محدود شود. تغییرات هورمونی باعث بیماری های لثه میشود. التهاب لثه از شایع ترین بیماری های مخاط دهان در حاملگی است که به علت عدم رعایت بهداشت دهان و دندان به وجود می آید و چون لثه پرخون تر است ، واکنش بیشتری نسبت به جرم دندان نشان داده و سریع تر ملتهب می شود. همچنین تهوع و استفراغ حاملگی موجب افزایش ترشح اسیدی دهان و آسیب بافت های لثه و دندان می شود. این ناراحتی از ماه دوم یا سوم بارداری شروع شده، در ماه هشتم به اوج خود میرسد و پس از ان کاهش یافته یا تغییر نمیکند. بیماری لثه در بارداری از یک التهاب ساده تا پیدایش توده هایی در آن متغیر است.این توده ها هرچند بعد از زایمان پسرفت میکنند ولی در صورت بوجود آمدن ویزیت دندانپزشک الزامی است .

  • خواب

در ابتدای حاملگی ، کم و بیش مشکل کم خوابی دیده میشود ولی بهتر است تا جایی که میتوانید استراحت کنید ، حتی یک چرت کوتاه نیمروزی بسیار دلچسب است.علت بی خوابی در اواخر حاملگی ، تنگی نفس ناشی از فشار رحم و اضطراب مادر است؛ بنابراین سعی کنید زیر سرتان را با بیش از یک بالش پر کنید و از راه رفتن سریع و تند بالا رفتن از پله ها اجتناب ورزید. پیاده روی در هوای پاک و خنک ، حمام دوش آب گرم ، نوشیدن یک لیوان شیر تازه و خواندن کتاب به همراه گوش دادن به یک موسیقی ملایم قبل از خواب سودمند است.

  • خلق و خو

احساساست عاطفی مادر در اوایل حاملگی، انعکاسی از نوسان های هورمونی است، که زمانی شاد و پر انرژی و زمانی نگران و پژمرده است. پس از سه ماه اول حاملگی که تعادل و توازن هورمونی برقرار می شود مادر احساس طراوت و شادمانی بیشتری می کند. به هر حال بیان کردن نگرانی ها و درد دل دوستانه با یک فرد صمیمی ، به او آرامش میدهد.علاوه بر آن دیدن تصاویر سونوگرافی و شنیدن صدای قلب جنین اطمینان بخش است.

  • مطالعات علمی اخیر نشان داده که یک ارتباط قوی عصبی بین افکار مادر و جنین وجود دارد. بنابراین در صورت ترس،افسردگی و نومیدی در حاملگی، نه تنها در این دوران لذتی نمی برید بلکه جنین هم بی قرار میشود. هنگام اضطراب سعی کنید بیشتر کتاب بخوانید ، آرام باشید و هرگاه فکرتان پریشان شد به خاطر بیاورید که تا چندی بعد ، صاحب کودکی زیبا، سالم و شاداب خواهید شد.

  • گاهی مادر به علت ترس از سقط یا زایمان زودرس ، گرایشی به روابط جنسی ندارد و مدام در حال استرس است . برعکس گاهی روابط عمیق و دوستانه ای بین زن و مرد به وجود آمده و دردل عشق اولیه یک عشق جدید پدیدار می شود.

 

تغییرات ویژه مادر در سه ماهه دوم بارداری

رشد ناخن Nail

بر اثر تغییرات هورمونی و کمبود آهن در بارداری رشد ناخن ها زیاد شده به گونه ای که نرم و شکننده شیار دار می شوند. بنابراین هنگام کار در خانه از دستکش مناسب استفاده کرده، گاهی ناخن ها را با کرم مرطوب کننده ، چرب کنید. مصرف مرتب شیر و لبنیات کم چرب نیز به دوام ناخن ها کمک می کند.

مو Hair

به طور کلی رشد مو سه مرحله دارد :

  1. مرحلع رشد
  2. مرحله استراحت
  3. مرحله ریزش

سرعت رشد مو در حاملگی بیشتر از پیش است و بر اثر تغییرات هورمونی ، مو ها چرب تر و خشک تر می شوند.

مرحله استراحت مو در حاملگی طولانی تر است و چون موهای کمتری در طول روز می ریزد ، این گونه به نظر می رسد که مو ها پر تر شده است. پس از زایمان مرحله استراحت مو کوتاه تر شده و موها در عرض یک تا چهار ماه دچار ریزش شدید می شوند.

پس از آن فولیکول های مو شوع به رویش مو های تازه می کنند که در چند ماه اول باریک تر و نازک تر اند و پس از گذشت ۶ تا ۱۲ ماه ، رشد آنها طبیعی خواهد شد.

برخی از خانوم های کم مو ، تحت تاثیر هورمون های جفت و ترشح کورتیزون ، دچار پر مویی می شوند که این رویش مو ، در چهره و دست ها آشکارتر است ، ولی جای نگرانی نیست زیرا این پر مویی ۶ ماه پس از زایمان از بین می رود .

 از نظر بهداشت و سلامت مو در بارداری ، بهتر است آنهارا کوتاه کرده ، از شامپوهای تقویت کننده مو استفاده کنید.

در این دوران ، از رنگ مو ، مش و مواد فر کننده مو ، به ویژه در سه ماه اول حاملگی به علت تاثیر بر تکامل جنین ، صرف نظر کنید.

پر هیز از استرس، عصبانیت،  آلودگی هوا و استعمال دخانیات در شادابی موهای سر موثر است.

منابع غذایی غنی از آهن مانند: گوشت قرمز کم چرب، خرما ، انواع دانه ها ، حبوبات

مصرف مواد سرشار از ویتامین B ، شامل : غلات سبوس دار ، لوبیای سویا  ، گردو ، دانه آفتابگردان ، برنج قهوه ای ، عدس ، نخود سبز ، تخم مرغ و انواع حبوبات تاثیر بسزایی در سلامت مو و پوست بدن دارند.

دریافت کافی ویتامین C نه تنها جذب بیشتر عنصر آهن ، بلکه به بهبود گردش خون موی سر کمک می کند.

یبوست Constipation

 عوامل مختلفی از قبیل : افزایش هورمون پروژسترن، فشار رحم بزرگ به روده ها و مصرف مکمل آهن و کلسیم از علل یبوست در بارداری به شمار میروند.

مفید ترین راه های پیشگیری عبارتند از :

  1. مصرف میوه های تازه ، مانند: آلو سیاه ، انجیر ، مویز، هلو ، گیلاس ، خرما و آب میوه های تازه
  2. نوشیدن مایعات در شبانه روز ، به ویژه هنگام صرف صبحانه
  3. تحرک ، پیاده روی و انجام حرکات ورزشی سبک به اندازه ای که به جنین آسیبی نرسد .
  4. مصرف نان گندم سبوس دار و اضافه کردن روغن زیتون به برنامه غذایی

در صورت داشتن یبوست مزمن ، مدفوع سخت و یا زور زدن های شدید، بیماری هموروئید یا خونریزی از مقعد رخ می دهد که درمان آن ، نشستن در تشت آب گرم ، ورزش های کف لگن و استفاده از پماد های بی حسی موضعی است.

سوزش سر دل Heart Burn

سوزش سر دل ، همان ترش کردن پس از غذاست. در دستگاه گوارش بدن در انتهای لوله مری دریچه ای قرار دارد که با انقباض خود از برگشت محتویات معده جلوگیری می کند .

تحت تاثیر هورمون پروژسترون و جا به جایی معده به سمت بالا در اثر فشار رحم ، این دریچه شل شده ، باعث ورود محتویات معده به داخل مری و سوزش سر دل می شود.

درمان مناسب این عارضه : پرهیز از خوردن غذاهای چرب ، پر ادویه و دیر هضم است. باید غذای خود را با دفعات بیشتر و حجم کم تر میل کنید.

سوءهاضمه

معمولا سوء هاضمه در حاملگی شایع است، زیرا مصرف غذاهای نفاخ و دیر هضم باعث احساس سنگینی معده و سوزش سر دل می شود.

  • خوردن یک قاشق غذا خوری خامه کم چرب پیش از هر وعده غذایی ، به کار دستگاه گوارش کمک می کند.
  • سعی کنید هنگام غذا خوردن بر رئس صندلی راست بنشینید.
  • بلافاصله پس از اتمام غذا دراز نکشید.
  • هنگام خواب بیش از یک بالش زیر سر خورد بگذارید.

گرفتگی عضلات

 گرفتگی عضلات به علت رکود جریان خون در رگهای بزرگ و زیرین شکم بر اثر فشار رحم پدید می آید.

بیشتر اوقات گرفتگی عضلات پا شب ها ظاهر شده ، با کمبود مواد کلسیم دار و سایر ویتامین های مفید در برنامه غذایی تشدید میشود.

  • استفاده از روغن های گیاهی، کرم های مالشی بدن، قرص مکمل کلسیم و ماساژ پا بوسیله آب ولرم ونمک در رفع درد ساق پا موثر است.
  • مصرف لبنیات کم چرب ، میوه ها و سبزی ها نیز مفید هستند .
  • بهتر است در این دوران کفشهای پاشنه کوتاه بپوشید و برای رفع گرفتگی پا درحالی که ایستاده اید، پاشنه پارا به سمت زمین فشار دهید ، پنجه پای خود را به سمت بالا بکشید و مدتی ساق پا را مالش دهید.
  • قرار دادن بالشتک های گرما زا و حوله های گرم در زیر عضلات گرفته ، نیز سودمند است.
  • هرگاه دچار گرفتگی ساق پا شدید ابتدا کمی قدم بزنید سپس در حالت نشسته یا ایستاده ساق پای خود را در جهات مختلف بکشید.

واریس  Varicosities

واریس یا انبساط سیاهرگی که بر اثر ضعف دیواره رگ ها ایجاد می شود ، جنبه ارثی دارد. قلب خون را به ریه ها می فرستد تا پس از اکسیژن گیری لازم دوباره به قلب بازگردد. سپس خون قرمز اکسیژن دار را از راه شریان آئورت به تمام اعضای بدن می رساند. خون برگشتی اعضا توسط سیاهرگ های بدن به قلب می رسد. در سیاهرگ ها ، دریچه های مخصوصی به نام لانه کبوتری وجود دارند که فقط به سمت قلب ، باز می شوند از برگشت خون به عقب پیشگیری می کنند.

در صورت ناتوانی سیاهرگ ها در بازگشت خون به قلب و تجمع خون در آنها سیاهرگ ها گشاد شده ، به صورت رگ های برجسته و آبی رنگی زیر پوست نمایان می شوند.

این عارضه که با اضافه وزن بارداری، سن بالا و ایستادن های طولانی مدت تشدید می شود، واریس نام دارد.

تحت تاثیر هورمون پروژسترون و اثر فشاری رحم بر سیاهرگ های بزرگ لگن ، ران و ساق ، رگ های تناسلی و مقعد گشاد شده به صورت برجستگی های آبی رنگی درزیر پوست ظاهر می شوند.

ناگفته نماند واریس در زنان باردار شاغل و فعالی که به طور ایستاده و طولانی مدت کار می کنند، شایع تر است.

  • استراحت کافی ، قرار د ادن پاها در سطحی بالا ، استفاده از جوراب های مخصوص واریس
  • بهتر است از هم انداختن پاها روی هم دیگر، پوشیدن جوراب شلواری و لباس های تنگ و چسبان خودداری کنید.
  • برای پیشگری و بهبود واریس مصرف سبزی ها و میوه ها ، به ویژه : شاه توت و گیلاس ، انگور و مرکبات ،همچنین مصرف کم نمک توصیه می شود.

گاهی در یک یا هردو پا ، تورمی شدید، توام با درد التهاب و قرمزی مشاهده می شود. در این حالت که ترومبوز وریدی نام دارد، مراجعه به پزشک ضروری است.

واریس در حاملگی های دوم و سوم شایع است تر است ، سعی کنید با تحرک و فعالیت های روزانه در بارداری و بالاتر قرار دادن پاها مراقب گردش خون بدن خود باشید .

بنا براین از اضافه وزن بی رویه ، مصرف نمک و غذاهای تند و شور بپرهیزید و با ورزش ملایم روزانه و پوشیدن جورابهای واریس ، حاملگی آرام تری را تجربه کنید.

تغییرات ویژه بدن مادر در سه ماه سوم بارداری

در این دوره به علت سنگینی بدن و فشار رحم بزرگ ، با مشکلات متعددی رو به رو خواهید شد مانند:

کمردرد Back Pain

در بیشتر مادران باردار ، کمردرد به درجات مختلفی دیده می شود . نوع خفیف کمر درد بر اثر کشش بیش از حد ستون مهره ها و شیوه نادرست ایستادن و نشستن، برداشتن و بلند کردن اشیا و پوشیدن کفش پاشنه بلند ایجاد می شود.

همان طور که از ابتدای بارداری تا انتهای آن ، رحم و جنین رشد می کنند اعضای داخل شکم ، همچنین ستون مهره ها زیر کشش قرار می گیرند.

اضافه وزن بی رویه مادر نیز عامل مهمی در کمردرد اواخر حاملگی محسوب می شود.

گاهی اسپاسم و گرفتگی عضلات به استراحت کافی ، دارو های مسکن و گرما درمانی به خوبی پاسخ می دهند .

در صورت تداوم کمر درد پس از زایمان ، احتمال اختلال در عضلات نواحی کمر و سر استخوان ران وجود دارد ، بنابراین مشاوره و ویزیت یک ارتوپد با تجربه ضروری است.

ترشح واژینال Leucorrhea

حین بارداری ، سلول های واژن تغییر کرده و بافت طبیعی آن مقادیر زیادی مایع ترشح می کند. در نتیجه واژن ، مرطوب ، قرمز ، ضخیم و قابل انعطاف تر از زمان غیر حاملگی می شود.

افزایش ترشح استروژن در حاملگی مسئول پر مایع شدن واژن است ولی در صورتی که ترشحات زیاد واژن همراه با سوزش و خارش باشد ، ویزیت پزشک متخصص ضروری است .

 یکی از شایع ترین عفونت های واژینال در دوران بارداری ، واژینوز باکتریال است که با زایمان زودرس و نوزاد کم وزن ارتباط دارد و شامل ترشحات بسیار بد بو شبیه بوی ماهی است.

ترشحات قارچی واژن نیز به شکل سفید پنیری، بدون بو و خارش دار در حاملگی شایع است.

برای پیشگیری از زایمان زودرس و عفونت نوزاد ، درمان مناسب این عفونت ها توصیه می شود.

 در ضمن بهتر است از پوشیدن لباس های تنگ ، جین ، استرچ و نایلونی خودداری کنید.

پس از هر اجابت مزاج ، ناحیه مزبور را با دستمال کاغذی خشک کنید .

استفاده از دوش واژینال در بارداری ممنوع است.

پف کردگی صورت

در بیشتر خانومها در سه ماه حاملگی آخر ، صورت و پلک ها پف می کند. این حالت که معمولا واضح است در صبح به علت افزایش جریان خون در حاملگی ایجاد می شود .

در صورتی که چهره پف آلود مادر با افزایش ناگهانی وزن و فشار خون بالا همراه باشد ،  زنگ خطری برای بیماری فشار خون حاملگی به شمار میرود.

ورم انگشتان و قوزک پا

بسیاری از خانم های باردار در انتهای حاملگی از تورم انگشتان دست و قوزک پا شکایت دارند که نمی توانند از حلقه یا انگشترهای دیرین خود استفاده کنند.

 بر اثر حاملگی  و افزایش حجم خون ، مایعات اضافی زیر پوست جمع شده و ورم می دهد.

 در صورت ورم انگشتان و مچ پا،  بهتر است هنگام استراحت پاها را بالاتر قرار دهید و از پوشیدن کفش و جوراب تنگ خودداری کنید.

خواب رفتن انگشتان دست

به دلیل ازدیات حجم مایعات بدن در دوران بارداری اعصاب و تاندون های دست تحت فشار قرار می گیرند به گونه ای که احساس مور مور شدن و خواب رفتگی می کنید.

برای رفع این حالت صبحانه خود را بیشتر به میوه های تازه اختصاص دهید

گاهی میتوانید با نرمش یوگا ، انگشتان دست خود را باز و بسته کنید.

کف دست ها را به جلو باز کنید و به گونه ای که کف دست ها به طرف پایین و انگشتان از هم باز باشند سپس انگشتان خود را در حالیکه انگشت شست توسط انگشتان دیگر پوشیده شده ، مشت کنید و پس از چند لحظه دوباره به حالت اول برگردانید.

بواسیر (هموروئید) Hemorrhoids

همان گونه که پیشتر نیز گفته شد ، هموروئید نوعی واریس سیاهرگی است که به صورت خون ریزی از مقعد ظاهر می شود.

بهترین راه درمان بواسیر ، پیشگیری از یبوست،  بهداشت ناحیه مقعد ، استفاده از پماد های موضعی و گذاشتن کیسه یخ در ناحیه مزبور است.

بی خوابی

دور از انتظار نیست که مادر در سه ماه سوم بارداری با بی خوابی روبه رو می شود ، زیرا فشار جنین به مثانه ، حرکات جنینی و انقباض های نامنظم رحمی ، از یک طرف اظطراب و دل نگرانی های مادر از طرف دیگر او را بی خواب می کند.

بنابراین تا می توانید آرامش خود را حفظ کنید و پس از یک دوش آب گرم و خواندن کتابی جذاب ، در حالی که اطرافتان بالش کوچکی قرار داده اید به پهلوی چپ بخوابید.

هرگز از قرص های خواب آور استفاده نکنید.

گاهی ممکن است سوزش سر دل یا سوء هاضمه شما را بی خواب سازد، در این صورت پیش از خوابیدن یک لیوان شیر گرم بنوشید و زیر سر خود بیشتر از یک بالش قرار دهید.

تنگی نفس

در اواخر بارداری ، با رسیده شدن جنین و بزرگ شدن شکم به ناحیه دیافراگم و ناحیه شش ها فشار آمده و تنگی نفس ظاهر می شود .

 افزون بر آن هورمون پروژسترون حاملگی ، تنفس را سریع تر و عمیق تر می کند.

 از اواسط ماه ۹ به بعد با ورود سر جنین به لگن و پدیده سبک شدن این حالت کمی بهبود می یابد.

بی اختیاری ادرار

در ماه های آخر بارداری به علت فشار رحم  به مثانه و کف لگن ممکن  است سرفه ، خنده ، عطسه ، خم و رسات شدن بدن، ادرار نشت کند.

بنابراین هنگام ادرار کردن با خم شدن به جلو ، مثانه خود را خالی کنید .

 در ساعت های آخر شب کمتر مایعات بنوشید و از بلند کردن اشیا سنگین بپرهیزید.

ورزش کگل  Kegel  برای تقویت عضلات  کف لگن سودمند است و به کنترل خروج ادرار کمک شایانی می کند.

در صورت بروز علائم ناشی از عفونت های ادراری مانند: سوزش و تکرر ادرار حتما به پزشک مراجعه کنید و با نظر او دارو مصرف کنید.

درد لگن

در انتهای بارداری ، بر اثر فشار جنین روی اعصاب لگن و نرم شدن مفاصل و رباط ها تحت تاثیرهورمون پروژسترون ، درد شدید در نواحی کمر قسمت پایین شکم و کشاله ران احساس می شود.

برای تسکین درد می توانید از یک مسکن بی ضرر و استراحت کافی بهره برد ، از نشستن و ایستادن های طولانی مدت، بلند کردن اجسام سنگین وانجام ورزش های سخت خودداری کنید.

درد دنده ها

در ماه آخر حاملگی ، ارتفاع رحم زیاد شده وبه زیر دنده ها می رسد به گونه ای که گاه بی گاه در دنده ها احساس تیر کشیدن می کنید.

 برای رفع این حالت بر روی صندلی نشسته ، پشت را صاف و سر را مستقیم نگه دارید. سپس خیلی آرام بالا تنه خود را بالا بکشید تا قفسه سینه رحم دور شده و فشار کمتری به دنده ها وارد شود.

علاعم هشدار دهنده در حاملگی که باید هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید ، عبارتند از :

  1. خونریزی شدید و ناگهانی در مادر
  2. تصادفات و سوانح رانندگی
  3. ورم شدید بدن و اضافه وزن ناگهانی مادر
  4. فشار خون بالا همراه با تاری دید با دو بینی
  5. سرگیجه و سردرد
  6. تنگی نفس
  7. تب و لرز و علائم عفونت ادراری
  8. اسهال و استفراغ شدید با دل پیچه و درد نا گهانی معده
  9. نشت مابع یا پارگی کیسه آب
  10. ترشحات بدبو و رزدرنگ واژینال
  11. کاهش حرکات جنین با یا بدون درد رحم
  12. شروع انقباض های منظم رحمی